Τον κίνδυνο περαιτέρω συρρίκνωσης της καλλιέργειας βιομηχανικής τομάτας στην Ηλεία αναδεικνύει η Ομάδα Παραγωγών Βιομηχανικής Τομάτας Ηλείας, με υπόμνημα που απευθύνει προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ζητώντας συγκεκριμένες παρεμβάσεις για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του κλάδου.
Η μείωση των ποσοτήτων που παραδόθηκαν στα εργοστάσια μεταποίησης κατά την τελευταία καλλιεργητική περίοδο αποτελεί, σύμφωνα με τους παραγωγούς, ένα σαφές προειδοποιητικό μήνυμα για το μέλλον μιας δραστηριότητας που έχει συνδεθεί διαχρονικά με την αγροτική οικονομία της περιοχής. Όπως επισημαίνεται στο υπόμνημα, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καλλιεργητές δεν περιορίζονται στις αυξημένες δαπάνες, αλλά αφορούν συνολικά τις συνθήκες παραγωγής, τη διάθεση του προϊόντος και την αβεβαιότητα για το οικονομικό αποτέλεσμα κάθε χρονιάς.
Η βιομηχανική τομάτα αποτελεί μία από τις σημαντικές καλλιέργειες του ηλειακού κάμπου, καθώς συνδέει άμεσα τον πρωτογενή τομέα με τη μεταποίηση και στηρίζει ένα ευρύ δίκτυο επαγγελματικών δραστηριοτήτων. Η συνέχιση της παραγωγής είναι επομένως κρίσιμη όχι μόνο για το εισόδημα των αγροτών, αλλά και για την απασχόληση, τις τοπικές επιχειρήσεις και τη λειτουργία των εργοστασίων που αξιοποιούν την ελληνική πρώτη ύλη.
Το κόστος παραγωγής πιέζει τους καλλιεργητές
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύονται στο υπόμνημα είναι η συνεχής αύξηση του κόστους καλλιέργειας, η οποία περιορίζει τα περιθώρια κέρδους και καθιστά ολοένα δυσκολότερη την κάλυψη των παραγωγικών δαπανών.
Οι παραγωγοί καλούνται να επενδύσουν σημαντικά κεφάλαια πριν ακόμη ξεκινήσει η συγκομιδή, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες της καλλιέργειας. Το κόστος των καυσίμων, των λιπασμάτων, των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και των φυταρίων, σε συνδυασμό με τις δαπάνες για τα γεωργικά μηχανήματα, τις καλλιεργητικές εργασίες και τη συγκομιδή, δημιουργεί ένα ιδιαίτερα επιβαρυμένο οικονομικό περιβάλλον.
Σημαντικό μέρος των εξόδων αφορά επίσης την άντληση και τη μεταφορά του αρδευτικού νερού, καθώς και την αμοιβή των εργατών γης. Παράλληλα, οι παραγωγοί πρέπει να χρηματοδοτούν τις εκμεταλλεύσεις τους για αρκετούς μήνες, έως ότου ολοκληρωθεί η παράδοση και εξοφληθούν για την παραγωγή τους.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η διαμόρφωση μιας τιμής παραλαβής που να καλύπτει το πραγματικό κόστος αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη συνέχιση της δραστηριότητας.
Η Ομάδα Παραγωγών ζητά να εξεταστούν μέτρα οικονομικής στήριξης, με έμφαση στις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις, ώστε η καλλιέργεια να παραμείνει βιώσιμη και να μην οδηγηθούν περισσότεροι αγρότες στη μείωση των εκτάσεών τους ή στην εγκατάλειψή της.
Αβεβαιότητα στις τιμές και στις συμβάσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στους όρους συνεργασίας μεταξύ παραγωγών και μεταποιητικών επιχειρήσεων. Όπως επισημαίνεται, οι αγρότες χρειάζεται να γνωρίζουν εγκαίρως τους οικονομικούς όρους με τους οποίους θα διαθέσουν την παραγωγή τους, καθώς οι αποφάσεις για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και οι πρώτες σημαντικές δαπάνες λαμβάνονται πολύ πριν από τη συγκομιδή.
Στο πλαίσιο αυτό, ζητείται να διασφαλίζεται η έγκαιρη γνωστοποίηση των συμβάσεων, με σαφή προσδιορισμό των τιμών, των ποσοτήτων που πρόκειται να παραληφθούν, των ποιοτικών προδιαγραφών και των όρων πληρωμής.
Παράλληλα, κρίνεται αναγκαίο να υπάρχουν διαφανείς διαδικασίες για τις περιπτώσεις υποβάθμισης ή απόρριψης προϊόντων, καθώς και σαφείς κανόνες για τις κρατήσεις και τις τυχόν προσαυξήσεις στην τελική τιμή.
Σύμφωνα με τους παραγωγούς, η διασφάλιση δίκαιων και προβλέψιμων όρων συνεργασίας εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές. Η οικονομική σταθερότητα των καλλιεργητών αποτελεί βασικό παράγοντα για την εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων πρώτης ύλης από τα εργοστάσια, ενώ η οργανωμένη συνεργασία μπορεί να συμβάλει στον καλύτερο προγραμματισμό της παραγωγής και της μεταποίησης.
Το αρδευτικό νερό κρίσιμο ζήτημα για τον ηλειακό κάμπο
Ανάμεσα στις βασικές προτεραιότητες που θέτει η Ομάδα Παραγωγών βρίσκεται η εξασφάλιση επαρκούς και αξιόπιστης άρδευσης.
Η βιομηχανική τομάτα έχει αυξημένες ανάγκες σε νερό σε συγκεκριμένα στάδια ανάπτυξης, γεγονός που καθιστά την ομαλή λειτουργία των αρδευτικών υποδομών καθοριστικής σημασίας για την απόδοση των καλλιεργειών.
Οι περιορισμοί στη διαθεσιμότητα νερού, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, οι καθυστερήσεις στην άρδευση και οι απώλειες από παλαιότερα ή ανεπαρκή δίκτυα μπορούν να προκαλέσουν υδατική καταπόνηση στα φυτά, μειώνοντας την παραγωγή και επηρεάζοντας την ποιότητα του προϊόντος.
Την ίδια στιγμή, το ενεργειακό κόστος της άντλησης επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους καλλιεργητές.
Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, ζητείται να προωθηθούν έργα συντήρησης και εκσυγχρονισμού των αρδευτικών δικτύων της Ηλείας, καθώς και χρηματοδοτικά εργαλεία για την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων άρδευσης που θα περιορίζουν τη σπατάλη νερού και θα βελτιώνουν την αποδοτικότητα της χρήσης του.
Η αναβάθμιση των υποδομών θεωρείται απαραίτητη επένδυση για τη μακροχρόνια διατήρηση της αγροτικής παραγωγής στην περιοχή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή εντείνει τις πιέσεις στους υδατικούς πόρους.
Εργάτες γης και κλιματική αλλαγή επιβαρύνουν την παραγωγή
Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και η δυσκολία εξεύρεσης εργατών γης, καθώς οι ανάγκες της καλλιέργειας είναι αυξημένες σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους και οι εργασίες πρέπει να ολοκληρώνονται με βάση το στάδιο ωρίμανσης του προϊόντος.
Οι καθυστερήσεις στην εξασφάλιση του απαραίτητου εργατικού δυναμικού, οι δυσκολίες στις διαδικασίες νόμιμης μετάκλησης εργαζομένων και η αύξηση του ημερομισθίου δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στους παραγωγούς.
Για τον λόγο αυτό, ζητείται η απλούστευση και επιτάχυνση των σχετικών διαδικασιών, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να βρίσκονται εγκαίρως στις καλλιέργειες, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της συγκομιδής.
Παράλληλα, η μεταβολή των κλιματικών συνθηκών αυξάνει την αβεβαιότητα για την έκβαση κάθε καλλιεργητικής περιόδου. Οι υψηλές θερμοκρασίες, οι παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας, οι έντονες βροχοπτώσεις, οι πλημμύρες και οι χαλαζοπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές απώλειες, ειδικά όταν συμπίπτουν με κρίσιμα στάδια ανάπτυξης ή με τη συγκομιδή.
Οι παραγωγοί ζητούν, επομένως, αποτελεσματικότερη πρόληψη, ταχύτερη εκτίμηση των ζημιών και έγκαιρη καταβολή αποζημιώσεων. Παράλληλα, προτείνουν να επανεξεταστεί η επάρκεια της ασφαλιστικής κάλυψης του ΕΛΓΑ, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στους σύγχρονους κλιματικούς κινδύνους και στις ιδιαίτερες ανάγκες της συγκεκριμένης καλλιέργειας.
Μείωση 18% στις παραδόσεις το 2026
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία που παρατίθενται στο υπόμνημα σχετικά με τις ποσότητες βιομηχανικής τομάτας που παραδόθηκαν στα εργοστάσια της Ηλείας.
Σύμφωνα με αναφορές του τοπικού αγροτικού Τύπου που επικαλείται η Ομάδα Παραγωγών, το 2025 οι παραδόσεις ανήλθαν σε περίπου 95.000 τόνους, ενώ το 2026 περιορίστηκαν σε περίπου 78.000 τόνους.
Η διαφορά των 17.000 τόνων αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 18% μέσα σε έναν χρόνο, εξέλιξη που αποτυπώνει την υποχώρηση της παραγωγικής δραστηριότητας στην περιοχή.
Όπως επισημαίνεται, η μείωση συνδέεται κυρίως με τον περιορισμό των καλλιεργούμενων εκτάσεων και την οικονομική αβεβαιότητα που αντιμετωπίζουν οι αγρότες. Τα στοιχεία αυτά, εφόσον επιβεβαιωθούν από τα επίσημα δεδομένα, αποτελούν ένδειξη ότι η καλλιέργεια βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις.
Η συνέχιση αυτής της τάσης θα μπορούσε να έχει ευρύτερες συνέπειες για την τοπική οικονομία. Η μικρότερη παραγωγή σημαίνει περιορισμό της διαθέσιμης πρώτης ύλης για τη μεταποίηση, ενώ ενδέχεται να επηρεάσει την απασχόληση, τις μεταφορές, τις επιχειρήσεις γεωργικών εφοδίων και άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες που εξαρτώνται από τον αγροτικό τομέα.
Για την Ομάδα Παραγωγών, η εξέλιξη αυτή καθιστά αναγκαία την έγκαιρη παρέμβαση της Πολιτείας, προτού οι δυσκολίες οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερη υποχώρηση της καλλιέργειας.
Η ιστορική παρουσία των εργοστασίων στην Ηλεία
Η βιομηχανική τομάτα έχει αναπτύξει διαχρονικά ισχυρούς δεσμούς με τη μεταποιητική δραστηριότητα της Ηλείας, με τα εργοστάσια της περιοχής να αποτελούν βασικούς συντελεστές στην αξιοποίηση της αγροτικής παραγωγής.
Χαρακτηριστική είναι η παρουσία της ΚΥΚΝΟΣ στα Σαβάλια, η οποία συνδέεται με την ιστορία της βιομηχανικής τομάτας στον ηλειακό κάμπο.
Η εταιρεία, με αφετηρία την παραγωγή και συσκευασία αγροτικών προϊόντων στις αρχές του 20ού αιώνα, ίδρυσε το 1963 εργοστάσιο στα Σαβάλια Ηλείας, αξιοποιώντας την τοπική παραγωγή τομάτας. Η εγκατάσταση αποτέλεσε σημαντικό σταθμό για την ανάπτυξη της καλλιέργειας και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ παραγωγών και μεταποίησης.
Το 2002-2003 η εταιρεία μετέφερε το σύνολο της παραγωγικής της δραστηριότητας και το διανεμητικό της κέντρο στα Σαβάλια, ενώ στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν επενδύσεις στον εξοπλισμό και στις γραμμές παραγωγής.
Σημαντική θέση στην ιστορία της μεταποίησης τομάτας στην περιοχή κατέχει και η Γαστούνη. Το εργοστάσιο που συνδέθηκε με την παραγωγή προϊόντων των εμπορικών σημάτων Pummaro και Πελαργός αποτέλεσε για χρόνια μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας της Ηλείας.
Στα τέλη του 1998, η Ελαΐς απέκτησε από την εταιρεία Κίκιζας τα συγκεκριμένα εμπορικά σήματα, καθώς και το εργοστάσιο παραγωγής στη Γαστούνη.
Η ιστορική αυτή διαδρομή αναδεικνύει τη στενή σχέση που αναπτύχθηκε μεταξύ της τοπικής γεωργίας και της βιομηχανίας τροφίμων. Τα εργοστάσια συνέβαλαν στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στην οργανωμένη διάθεση της παραγωγής και στην ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας σε ολόκληρη την περιοχή.
Σήμερα, η διατήρηση αυτής της παραγωγικής αλυσίδας προϋποθέτει την ύπαρξη επαρκούς και ποιοτικής πρώτης ύλης, κάτι που εξαρτάται άμεσα από τη δυνατότητα των παραγωγών να συνεχίσουν να καλλιεργούν με βιώσιμους όρους.
Τα εννέα αιτήματα προς το Υπουργείο
Στο υπόμνημα, η Ομάδα Παραγωγών Βιομηχανικής Τομάτας Ηλείας καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του κλάδου, ζητώντας από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να εξετάσει άμεσα τις δυνατότητες παρέμβασης.
Ειδικότερα, ζητά:
- Μέτρα για τη μείωση των οικονομικών πιέσεων, με έμφαση στο κόστος ενέργειας, καυσίμων, γεωργικών εφοδίων, εργατικών και άρδευσης.
- Διαφανείς όρους συμβολαιακής γεωργίας, με έγκαιρη γνωστοποίηση των τιμών, των ποσοτήτων, των ποιοτικών προδιαγραφών και των όρων πληρωμής.
- Εκσυγχρονισμό των αρδευτικών υποδομών, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής και αξιόπιστη παροχή νερού με χαμηλότερο κόστος.
- Ταχύτερες εκτιμήσεις και αποζημιώσεις από τον ΕΛΓΑ, καθώς και αξιολόγηση της ασφαλιστικής κάλυψης για τις ζημιές που προκαλούνται από ακραία καιρικά φαινόμενα.
- Διατήρηση ή ενίσχυση των κατάλληλων αγροτικών ενισχύσεων, στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και σύμφωνα με τις ισχύουσες ευρωπαϊκές προϋποθέσεις.
- Απλούστευση των διαδικασιών μετάκλησης εργατών γης, ώστε να καλύπτονται έγκαιρα οι ανάγκες της καλλιέργειας και της συγκομιδής.
- Στήριξη των οργανωμένων ομάδων παραγωγών, μέσω προγραμμάτων τεχνικής υποστήριξης, συλλογικών προμηθειών, βελτίωσης της ποιότητας και ενίσχυσης της διαπραγματευτικής τους θέσης.
- Καθιέρωση σταθερού διαλόγου μεταξύ του Υπουργείου, των παραγωγών, των μεταποιητικών επιχειρήσεων και των τοπικών φορέων, με στόχο την έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων.
- Ειδική συνάντηση για τη βιομηχανική τομάτα στην Ηλεία, προκειμένου να συζητηθούν η μείωση των παραδόσεων, το κόστος παραγωγής, οι τιμές παραλαβής και οι ανάγκες των αρδευτικών δικτύων.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη για ένα σταθερό πλαίσιο στήριξης που θα επιτρέπει στους παραγωγούς να σχεδιάζουν τις καλλιεργητικές τους δραστηριότητες με μεγαλύτερη ασφάλεια και θα ενισχύει τη συνεργασία με τη μεταποιητική βιομηχανία.
Ζητούμενο η διασφάλιση του μέλλοντος της καλλιέργειας
Το βασικό μήνυμα του υπομνήματος είναι ότι η βιομηχανική τομάτα δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη αγροτική δραστηριότητα για την Ηλεία, αλλά έναν παραγωγικό κρίκο που συνδέει τη γεωργία με τη μεταποίηση, την απασχόληση και την τοπική ανάπτυξη.
Η ιστορική παρουσία των εργοστασίων και η μακρόχρονη συνεργασία τους με τους καλλιεργητές έχουν διαμορφώσει ένα παραγωγικό περιβάλλον που χρειάζεται να διατηρηθεί και να προσαρμοστεί στις νέες οικονομικές και περιβαλλοντικές συνθήκες.
Ωστόσο, η αυξανόμενη επιβάρυνση των παραγωγών, τα προβλήματα άρδευσης, η αβεβαιότητα στις τιμές και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν ένα δύσκολο πλαίσιο για τη συνέχιση της καλλιέργειας.
Η Ομάδα Παραγωγών Βιομηχανικής Τομάτας Ηλείας, με πρόεδρο τον Χρήστο Βαλιανάτο, ζητά από την Πολιτεία να αντιμετωπίσει το ζήτημα ως προτεραιότητα, προχωρώντας σε ουσιαστικές παρεμβάσεις και όχι μόνο σε γενικές διαπιστώσεις για τη σημασία του πρωτογενούς τομέα.
Η μείωση των παραδιδόμενων ποσοτήτων το 2026 αποτελεί, σύμφωνα με το υπόμνημα, μια σαφή προειδοποίηση για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κλάδος. Η διασφάλιση βιώσιμου εισοδήματος για τους παραγωγούς, η αναβάθμιση των υποδομών και η δημιουργία σταθερών όρων συνεργασίας με τη μεταποίηση θεωρούνται απαραίτητες προϋποθέσεις για να διατηρηθεί η βιομηχανική τομάτα ως βασικό στοιχείο της αγροτικής οικονομίας της Ηλείας.
Το ζητούμενο είναι πλέον η μετάβαση από την καταγραφή των προβλημάτων σε συγκεκριμένες λύσεις, που θα εξασφαλίσουν τη συνέχιση της παραγωγής, θα προστατεύσουν το αγροτικό εισόδημα και θα διατηρήσουν ενεργή μια αλυσίδα οικονομικής δραστηριότητας με βαθιές ρίζες στην περιοχή.
