Νέο κύμα ανησυχίας για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια δημιουργεί η εντεινόμενη κλιματική κρίση και η επιστροφή του φαινομένου Ελ Νίνιο, με εκατομμύρια ανθρώπους να απειλούνται από ακραία καιρικά φαινόμενα, καταστροφές στις καλλιέργειες και απώλεια των μέσων βιοπορισμού.
Το Ελ Νίνιο επηρεάζει τα παγκόσμια καιρικά πρότυπα, προκαλώντας σε ορισμένες περιοχές παρατεταμένες ξηρασίες και σε άλλες έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες. Οι επιπτώσεις αυτές πλήττουν κυρίως τους μικρούς αγρότες, τους κτηνοτρόφους και τους αλιείς, δηλαδή πληθυσμούς που εξαρτώνται άμεσα από τις καιρικές συνθήκες.
Πηγή μεγάλης ανησυχίας αποτελεί το σκληρό σιτάρι, καθώς οι παγκόσμιες τιμές προβλέπεται να αυξηθούν απότομα
Κάθε λίγα χρόνια, ο τροπικός Ειρηνικός Ωκεανός μετατοπίζεται μεταξύ δύο αντίθετων καταστάσεων. Στη θερμή φάση, γνωστή ως Ελ Νίνιο, ένα μεγάλο κομμάτι της επιφάνειας του ωκεανού γίνεται ασυνήθιστα ζεστό. Στη δροσερή φάση, Λα Νίνια, η ίδια περιοχή γίνεται ασυνήθιστα κρύα.
Με βάση τις εποχικές κλιματικές προβλέψεις του Ιουνίου 2026, που συμβάλλουν στην Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus, η εμφάνιση του Ελ Νίνιο φέτος είναι σχεδόν βέβαιη.
Τα πιθανά σενάρια εξέλιξης του Ελ Νίνιο, μαζί με τις επιπτώσεις του στο παγκόσμιο κλίμα, τις τιμές των τροφίμων, την παγκόσμια παραγωγή σημαντικών αγροτικών προϊόντων, όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι, το ρύζι διερευνά μια νέα έκθεση του JRC, σύμφωνα με την οποία τους επόμενους μήνες το φαινόμενο για επιδεινώσει τις συνθήκες ξηρασίας, πλημμύρας, καύσωνα και καταιγίδων σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Σύμφωνα με την έρευνα, το Ελ Νίνιο είναι ένα από τα πιο προβλέψιμα κλιματικά φαινόμενα στον κόσμο, παρέχοντας στις κυβερνήσεις και στις ανθρωπιστικές οργανώσεις ένα πολύτιμο χρονικό περιθώριο για προετοιμασία. Οι έγκαιρες προειδοποιήσεις μπορούν να βοηθήσουν στην εκ των προτέρων διάθεση πόρων και στην αποδέσμευση προβλεπόμενης χρηματοδότησης.
Ποια αγροτικά προϊόντα βρίσκονται σε κίνδυνο από το Ελ Νίνιο
Όπως αναφέρεται στην έρευνα οι αγροτικές συνθήκες σε ολόκληρο τον κόσμο αναδιαμορφώνονται από το Ελ Νίνιο. Σημαντικές είναι οι επιπτώσεις που αναμένονται στις αποδόσεις καλλιεργειών σε μεγάλα μέρη του κόσμου, όπως για παράδειγμα στην Υποσαχάρια Αφρική, την Ινδία, την Κίνα, την Αυστραλία, τη Βραζιλία.
Το φαινόμενο 2026-27 αναμένεται να ωθήσει τις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων προς διαφορετικές κατευθύνσεις, ανάλογα με το πού καλλιεργείται ένα αγροτικό προϊόν και πόσο έντονο θα γίνει το φαινόμενο.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, πηγή μεγάλης ανησυχίας αποτελεί το σκληρό σιτάρι, καθώς οι παγκόσμιες τιμές προβλέπεται να αυξηθούν απότομα όσο το φαινόμενο εντείνεται.
Αντίστοιχα, οι παγκόσμιες τιμές του καλαμποκιού ενδέχεται επίσης να αυξηθούν ελαφρώς, αν και η αντίδραση σε ένα ισχυρότερο Ελ Νίνιο είναι αβέβαιη.
Αντιθέτως, οι παγκόσμιες τιμές της σόγιας και του σκληρού κόκκινου χειμερινού σιταριού αναμένεται να μειωθούν σε όλα τα σενάρια του Ελ Νίνιο.
Από την άλλη πλευρά, το ρύζι παρουσιάζει ένα πιο σύνθετο μοτίβο, με μια μικρή αρχική πτώση που ακολουθείται από αύξηση της τιμής αργότερα.
Διεθνή έκκληση
Μπροστά στην προοπτική για ένα καταστροφικό πέρασμα του Ελ Νίνιο, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) απηύθυναν κοινή διεθνή έκκληση για τη συγκέντρωση οικονομικών πόρων, με στόχο την προστασία περίπου 8,8 εκατομμυρίων ανθρώπων σε περιοχές υψηλού κινδύνου, πριν οι επιπτώσεις του φαινομένου λάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Η έκθεση επισημαίνει ότι για το φετινό Ελ Νίνιο, σε διάφορα πιθανά σενάρια έντασης, οι κλιματικές επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026-27 σε πολλές περιοχές του κόσμου και ενδέχεται να συνεχιστούν ακόμη και μετά την κορύφωση του ίδιου του φαινομένου.
Στην Ευρώπη, αυτό το Ελ Νίνιο θα μπορούσε να είναι αρκετά ισχυρό για να ανατρέψει το μοτίβο: αντί για ψυχρότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες του φθινοπώρου που συνήθως το συνοδεύουν, η Ευρώπη μπορεί να βιώσει θερμότερες από τις κανονικές συνθήκες, με αυτή τη ζέστη να αυξάνεται προς την άνοιξη του 2027.
Οι δύο οργανισμοί του ΟΗΕ επισημαίνουν ότι η έγκαιρη παρέμβαση αποτελεί πλέον βασική στρατηγική απέναντι στις ολοένα συχνότερες φυσικές καταστροφές. Αντί η διεθνής κοινότητα να κινητοποιείται μόνο μετά την εκδήλωση μιας κρίσης, η νέα προσέγγιση δίνει έμφαση στην πρόληψη, ώστε να μειωθούν οι ανθρώπινες και οικονομικές απώλειες.
Η εμπειρία από το ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο του 2015-2016 καταδεικνύει το μέγεθος του κινδύνου
Οι περιοχές που βρίσκονται στο επίκεντρο
Το σχέδιο δράσης αφορά δεκάδες χώρες της Ανατολικής και Νότιας Αφρικής, της Ασίας, του Ειρηνικού, της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής και της Καραϊβικής, όπου οι επιστημονικές προβλέψεις δείχνουν αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης ακραίων καιρικών φαινομένων.
Σε ορισμένες περιοχές της Ανατολικής Αφρικής αναμένονται ισχυρές βροχοπτώσεις και εκτεταμένες πλημμύρες, ενώ στη Νότια Αφρική και σε τμήματα της Λατινικής Αμερικής προβλέπονται σοβαρές ελλείψεις βροχοπτώσεων που μπορούν να οδηγήσουν σε καταστροφικές απώλειες αγροτικής παραγωγής. Στην Ασία, οι επιπτώσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή, καθώς το Ελ Νίνιο μπορεί να προκαλέσει είτε ακραία ξηρασία είτε έντονες βροχοπτώσεις.
Υπό πίεση η επισιτιστική ασφάλεια
Σύμφωνα με τους διεθνείς οργανισμούς, ο κόσμος εισέρχεται σε αυτήν τη νέα περίοδο κλιματικής αστάθειας έχοντας ήδη να αντιμετωπίσει πρωτοφανή επίπεδα επισιτιστικής ανασφάλειας. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με οξεία πείνα, ενώ οι διαθέσιμοι ανθρωπιστικοί πόροι παραμένουν ανεπαρκείς για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών.
Η εμπειρία από το ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο του 2015-2016 καταδεικνύει το μέγεθος του κινδύνου. Τότε περισσότεροι από 60 εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάστηκαν παγκοσμίως, ενώ 23 χώρες αναγκάστηκαν να ζητήσουν διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια ύψους περίπου 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Μέτρα πριν από την καταστροφή
Το κοινό σχέδιο FAO και WFP περιλαμβάνει σειρά παρεμβάσεων που μπορούν να εφαρμοστούν πριν εκδηλωθούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- διανομή ανθεκτικών στην ξηρασία σπόρων,
- ενίσχυση αναχωμάτων και αρδευτικών υποδομών,
- προστασία του ζωικού κεφαλαίου μέσω κτηνιατρικών παρεμβάσεων,
- οικονομική ενίσχυση ευάλωτων νοικοκυριών,
- προμήθεια βασικού εξοπλισμού και εφοδίων στις τοπικές κοινότητες.
Οι οργανισμοί υπογραμμίζουν ότι η πρόληψη δεν προστατεύει μόνο τις ανθρώπινες ζωές αλλά περιορίζει σημαντικά και το συνολικό κόστος αντιμετώπισης των κρίσεων. Εκτιμήσεις του FAO δείχνουν ότι κάθε δολάριο που επενδύεται σε προληπτικές δράσεις μπορεί να αποφέρει οφέλη που ξεπερνούν τα επτά δολάρια, αποτρέποντας ζημιές και απώλειες εισοδήματος.
Πηγή: ot.gr
