Σε μια περίοδο κατά την οποία η ελαιοκαλλιέργεια βρίσκεται αντιμέτωπη με την κλιματική αλλαγή, την εξάπλωση ασθενειών και την ανάγκη για νέες, πιο ανθεκτικές ποικιλίες, η Ιταλία δημιουργεί μία από τις σημαντικότερες συλλογές γενετικού υλικού για την ελιά στον κόσμο.
Στην Ούμπρια, το Ινστιτούτο Βιοεπιστημών και Βιοπόρων του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας της Ιταλίας (CNR-IBBR) δημιούργησε στο Γκούμπιο τη Domus Olear∑, μια μεγάλη «ζωντανή» τράπεζα γενετικού υλικού που φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως διεθνής υποδομή για την έρευνα, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προσαρμογή της ελιάς στις νέες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Εντοπίστηκαν περίπου 3.000 γενετικά μοναδικά προφίλ από 32 χώρες, ενώ μέχρι σήμερα έχουν φυτευτεί 454 γενετικά διακριτές ποικιλίες από 27 χώρες
Οι Ιταλοί ερευνητές βασίστηκαν σε μια διεθνή βάση δεδομένων με περισσότερους από 10.000 γονότυπους ελιάς από ελαιοπαραγωγικές χώρες όλου του κόσμου. Μέσα από μοριακές αναλύσεις εντοπίστηκαν περίπου 3.000 γενετικά μοναδικά προφίλ από 32 χώρες, ενώ μέχρι σήμερα έχουν φυτευτεί 454 γενετικά διακριτές ποικιλίες από 27 χώρες, μαζί με περισσότερους από 400 άγριους γονότυπους και υποείδη. Συνολικά, η συλλογή ξεπερνά τις 800 γενετικά μοναδικές προσβάσεις.
Τα γενετικά προφίλ
Όπως δήλωσαν στο Olive Oil Times οι ερευνητές, τα γενετικά προφίλ, περιλαμβάνουν όχι μόνο καλλιεργούμενες και καταχωρημένες ποικιλίες, αλλά και μνημειώδη και μοναδικά δείγματα, όπως οι «πατριάρχες» της Κρήτης, τα ιστορικά δέντρα της Μάλτας, οι επικονιαστές της Αλγερίας και τα αιωνόβια δέντρα της Ανατολικής Μεσογείου και της Δυτικής Ασίας. Μάλιστα, οι αγριελιές αποτελούν ένα ανεκτίμητο γενετικό πόρο στην τράπεζα του γενετικού υλικού.
Η εγκατάσταση εκτείνεται σε περίπου 10 εκτάρια και είναι σχεδιασμένη ως ένα υπαίθριο ερευνητικό εργαστήριο, όπου οι διαφορετικές ποικιλίες μπορούν να μελετηθούν κάτω από τις ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες. Με αυτόν τον τρόπο οι επιστήμονες μπορούν να συγκρίνουν την αντίδρασή τους σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις, όπως η ξηρασία, η υψηλή θερμοκρασία, οι ασθένειες και άλλοι παράγοντες που αναμένεται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια.
Η σύγχυση για τις ποικιλίες
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει εδώ και δεκαετίες η ελαιοκομία είναι η σύγχυση γύρω από τις ποικιλίες. Η ίδια ποικιλία μπορεί να έχει διαφορετικά ονόματα από περιοχή σε περιοχή, ενώ διαφορετικές ποικιλίες μπορεί να φέρουν την ίδια ή παρόμοια ονομασία.
«Μια συχνή ερώτηση μεταξύ των φορέων του κλάδου είναι πόσες ποικιλίες ελιάς υπάρχουν στον κόσμο ή σε μια συγκεκριμένη χώρα, ένα θέμα που έχει συχνά έχει οδηγήσει σε αποσπασματικές ή αντικρουόμενες απαντήσεις», σημειώνουν οι ερευνητές.
Η γενετική ταυτοποίηση έρχεται να αλλάξει αυτή την εικόνα. Οι ερευνητές της Domus Olear∑ μπορούν πλέον να διαχωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις πραγματικά μοναδικές ποικιλίες από τα συνώνυμα και τα ομώνυμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Frantoio, για την οποία έχουν εντοπιστεί περισσότερα από 20 διαφορετικά συνώνυμα στην Ιταλία και αρκετά ακόμη στο εξωτερικό.
Αντίθετα, πολλές ελιές έχουν το ίδιο όνομα, το οποίο συχνά προέρχεται από μορφολογικά ή παραδοσιακά χαρακτηριστικά, όπως Rosciola, Tonda, Dolce, Ogliarola, Olivastro, Mission, Chemlali, Abou και Baladi, ωστόσο οι αλληλουχίες DNA τους διαφέρουν εντελώς, εξηγούν οι ερευνητές, τονίζοντας ότι «με αυτή την εργασία, καταφέραμε να εντοπίσουμε και να διευκρινίσουμε όλες αυτές τις περιπτώσεις».
Η συλλογή περιλαμβάνει επί του παρόντος 316 γενετικά μοναδικές ποικιλίες από την Ιταλία , οι οποίες, σύμφωνα με τους ερευνητές, διαθέτουν τη μεγαλύτερη γνωστή γενετική ποικιλομορφία ελιάς στον κόσμο.
Η άγρια ελιά
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στους άγριους πληθυσμούς της ελιάς. Στη συλλογή περιλαμβάνονται άγριοι γονότυποι αλλά και πέντε υποείδη του Olea europaea, μεταξύ άλλων από τα Κανάρια Νησιά, τη Μαδέρα, το Μαρόκο, τη Σαχάρα και περιοχές της Ανατολικής Αφρικής, της Αραβικής Χερσονήσου και της Ασίας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές οι αγριελιές αποτελούν έναν ανεκτίμητο γενετικό πόρο στην τράπεζα γενετικού υλικού. Εξακολουθούν να υπάρχουν σε υπολειμματικούς πληθυσμούς σε αρκετές περιοχές, και απειλούνται ολοένα και περισσότερο από την ανθρώπινη αλλοίωση των φυσικών τους οικοτόπων.
Το γενετικό αυτό υλικό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για το μέλλον, καθώς οι άγριοι πληθυσμοί συχνά διαθέτουν χαρακτηριστικά που έχουν χαθεί ή περιοριστεί στις εμπορικές ποικιλίες, όπως μεγαλύτερη αντοχή σε συγκεκριμένες περιβαλλοντικές πιέσεις ή παθογόνους οργανισμούς.
Η τράπεζα γενετικού υλικού
Η ερευνητική ομάδα CNR-IBBR έχει επίσης αναπτύξει ένα πρόγραμμα γύρω από την τράπεζα γενετικού υλικού που συνδυάζει την επιστημονική προσέγγιση και τη μεταφορά τεχνολογίας για την υποστήριξη αγρονομικών πρακτικών στην ελαιοκαλλιέργεια.
Στόχος είναι να προσφέρονται εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία, πανεπιστήμια και επαγγελματίες του κλάδου, με επίκεντρο τη διατήρηση της γενετικής ποικιλομορφίας, την εξέλιξη των ειδών και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Οι ερευνητές δήλωσαν επίσης, ότι η συλλογή αποτελεί επίσης ένα στρατηγικό πλεονέκτημα για τη διεθνή συνεργασία και την επισιτιστική ασφάλεια, ενισχύοντας περαιτέρω τον ρόλο της Ούμπρια και της Ιταλίας στη διατήρηση των γενετικών πόρων της ελιάς.
Ένας άλλος στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι οι επιστημονικές εξελίξεις θα μεταφραστούν σε οικονομικά οφέλη για τους καλλιεργητές και τον ευρύτερο τομέα της ελιάς.
Πηγή: ot.gr
